SPINKI DO MANKIETÓW
TALIZMAN – biżuteria artystyczna
TALIZMAN
„Córko, daję ci w prezencie talizman”, – otrzymałam od swojej Mamy, na moje 18-naste urodziny, prawdziwe korale.
Z dumą noszę ten naszyjnik „na co dzień i od święta”, do eleganckiej sukni i prostych jeansów, traktuję to jako „biżuteryjną sztafetę pokoleń”.
A jaka jest historia prawdziwych korali?
W przeszłości korale cieszyły się zmiennym zainteresowaniem, przeżywały okresy świetności i zapomnienia. Mimo że są pochodzenia organicznego zalicza się je, obok pereł i bursztynów, do kamieni ozdobnych.
Koralowcem nazywa się kolonie polipów połączonych grubą warstwą tkanki, której za podporę służy twardy, rozgałęziony, wapienny szkielet (to on właśnie używany jest do wyrobu biżuterii oraz dekorowania przedmiotów użytkowych). Koralowce tworzą krzewiaste , rozgałęzione kolonie wysokości ok.0,5 metra. Bogatą gamę kolorów od czerwieni do bieli, poprzez kolory niebieskie, do brązowego i czarnego., zawdzięczają żyjących w ich tkankach glonom z grupy Zooxanthellae.
W średniowieczu często służyły do dekoracji naczyń liturgicznych, w dobie renesansu i baroku do zdobienia broni i tańszej biżuterii. W XVII-XVIII wieku stosowano je szeroko jako ozdobę ubrań. W XIX-XX wieku stały się modną biżuterią. W tym czasie rozpowszechniły się w polskim stroju ludowym, nasi wieśniacy, przyjęli je bowiem z mody szlachty i mieszczaństwa.
Źródło ilustracji: https://strojeludowe.net/?galeria=
W Polsce, tak jak w innych częściach Europy oraz świata koralom naturalnym przypisywano magiczną moc, u podstaw tego przekonania leżała także wiara niezwykłą czerwoną barwę kamienia. Za centrum wydobycia korala i największy ośrodek jego produkcji od wieków uważane są Włochy. Do końca XV wieku dominująca rolę w handlu koralami odgrywała Wenecja, potem funkcję tę przejęła Marsylia, a w XIX wieku ponownie miasta włoskie Neapol i Genua. W południowej Polsce takim znanym, popularnym, cenionym i cieszącym się wysoka renomą punktem handlowym były krakowskie Sukiennice (skąd pochodzą moje korale zakupione przez moją Babcie) i działające w Krakowie zakłady złotnicze. Posiadanie korali prawdziwych było marzeniom każdej kobiety. Najbardziej drogocenne były naszyjniki, które składały się z kamieni o kształcie kulistym, nieco mniej kosztowały korale owalne, najtańsze były w formie mniejszych lub większych walców. Najwyżej ceniony był surowiec bez skaz oraz pęknięć, o gładkiej powierzchni i regularnych kształtach. W całej Polsce biżuterię dziedziczono w linii żeńskiej, zwykle dziewczyny po matce lub babce. Bardzo często korale naturalne ze względu na ich drogocenność i wysoki walor emocjonalny przekazywane były, szczególnie przez starsze kobiety, jako wota do kościoła.
Korale nawlekano zwykle na grube nici lniane lub niekiedy także na cienkie struny skrzypcowe, nitkę pomiędzy nimi związywano w dekoracyjne supełki. Ten sposób nanizania zabezpieczał dodatkowo przed rozsypaniem korali, gdy sznur przypadkowo zerwano. Bardzo często, głównie w okolicach Krakowa i Rzeszowa naszyjniki z korali w centralnym, środkowym miejscu ozdabiano „okuwkami”, była to najczęściej srebrna lub mosiężna, sporadycznie złota blaszka o prostych lub wyciętych w niewielkie ząbki brzegach. Ozdobami na naszyjnikach z korali były również krzyżyki o różnych kształtach i wielkości z metali mniej lub bardziej szlachetnych, różnorodne medaliki oraz medaliony sporządzone zwykle z monet lub medali.
W południowej Europie bardzo długo szczególnie mali chłopcy i mężczyźni nosili chroniące ich przed urokami małe gałązki korala.
Biżuteria z korala czasem traci piękną żywą barwę i charakterystyczny połysk, który można przywrócić przez zanurzenie w wodzie utlenionej i potarcie jej powierzchni czerwienią polerską. Stosunkowo łatwo jest odróżnić koral szlachetny od imitacji, bowiem ma on charakterystyczną mikrostrukturę, a zeskrobany cienkim ostrzem, w przeciwieństwie do falsyfikatów, ściera się na miałki pył.
Mam duży sentyment do korali naturalnych; oszlifowane używam jako element zdobiący pierścionek i naszyjnik z kolekcji CHMURKI.
